Rozporządzenie w sprawie opłat za czynności

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 05.11.2015 r. poz. 1804; zm. Dz.U. z 12.10.2016 r. poz. 1667)

ROZPORZĄDZENIE
MINISTRA SPRAWIEDLIWOŚCI

w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r.  (Dz.U. z 05.11.2015 r. poz. 1804; zm. Dz.U. z 12.10.2016 r. poz. 1667). Na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 507, z późn. zm.1) ) zarządza się, co następuje:

 

Rozdział 1. Przepisy ogólne.
§ 1
Rozporządzenie określa: 1)  stawki minimalne opłat za czynności radców prawnych, zwane dalej "stawkami minimalnymi";  2)  wysokość opłat za czynności radców prawnych przed organami wymiaru sprawiedliwości, zwanych dalej "opłatami".  
Rozdział 2. Stawki minimalne w sprawach cywilnych, ze stosunku pracy i ubezpieczeń społecznych. § 2 2) Stawki minimalne wynoszą przy wartości przedmiotu sprawy:   1)  do 500 zł - 90 zł;   2)  powyżej 500 zł do 1500 zł - 270 zł;   3)  powyżej 1500 zł do 5000 zł - 900 zł;   4)  powyżej 5000 zł do 10 000 zł - 1800 zł;   5)  powyżej 10 000 zł do 50 000 zł - 3600 zł;   6)  powyżej 50 000 zł do 200 000 zł - 5400 zł;   7)  powyżej 200 000 zł do 2 000 000 zł - 10 800 zł;   8)  powyżej 2 000 000 zł do 5 000 000 zł - 15 000 zł;   9)  powyżej 5 000 000 zł - 25 000 zł.  § 3 3) 1. W sprawach rozpoznawanych w postępowaniu upominawczym, elektronicznym postępowaniu upominawczym, postępowaniu nakazowym oraz europejskim postępowaniu nakazowym stawki minimalne wynoszą przy wartości przedmiotu sprawy:   1)  do 500 zł - 60 zł;   2)  powyżej 500 zł do 1500 zł - 180 zł;   3)  powyżej 1500 zł do 5000 zł - 600 zł;   4)  powyżej 5000 zł do 10 000 zł - 1200 zł;   5)  powyżej 10 000 zł do 50 000 zł - 2400 zł;   6)  powyżej 50 000 zł do 200 000 zł - 3600 zł;   7)  powyżej 200 000 zł - 7200 zł.  2. W przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu lub zarzutów opłatę ustala się na zasadach ogólnych.  
 
§ 4
1. Stawki minimalne wynoszą w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego o: 1) 4)  rozwód i unieważnienie małżeństwa - 720 zł;  2) 5)  stwierdzenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa - 720 zł;  3)  przysposobienie - 360 zł; 4)  pozbawienie, ograniczenie, zawieszenie lub przywrócenie władzy rodzicielskiej oraz odebranie dziecka - 240 zł; 5)  ustalenie ojcostwa, zaprzeczenie ojcostwa, ustalenie bezskuteczności uznania dziecka oraz rozwiązanie przysposobienia - 480 zł; 6)  rozstrzygnięcie w istotnych sprawach rodziny lub co do zarządu majątkiem wspólnym - 480 zł; 7)  ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami - 720 zł; 8)  podział majątku wspólnego między małżonkami - stawkę obliczoną na podstawie § 2 od wartości udziału, a w przypadku zgodnego wniosku małżonków - 50% tej stawki; 9)  alimenty, nakazanie wypłacenia wynagrodzenia za pracę do rąk drugiego małżonka - 120 zł. 2. Stawki, o których mowa w ust. 1 pkt 1, obejmują również wynagrodzenie od roszczeń majątkowych dochodzonych łącznie, z wyjątkiem roszczeń przewidzianych w art. 58 § 2 i 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2015 r. poz. 583, z późn. zm.6) ), od których pobiera się także wynagrodzenie określone w ust. 1. 3. Stawki określone w ust. 1 pkt 5 obejmują w sprawach o ustalenie ojcostwa również roszczenia majątkowe strony powodowej. 4. Stawki, o których mowa w ust. 1 pkt 9, ustala się od wartości przedmiotu sprawy, jeżeli obowiązek zwrotu kosztów obciąża osobę zobowiązaną do alimentów lub małżonka, którego wynagrodzenie za pracę ma być wypłacone do rąk drugiego współmałżonka.
§ 5 Stawki minimalne wynoszą za prowadzenie spraw z zakresu własności, innych praw rzeczowych i prawa o księgach wieczystych: 1)  o stwierdzenie zasiedzenia własności nieruchomości - 50% stawki obliczonej na podstawie § 2;  2)  o rozgraniczenie - 720 zł;  3)  dotyczących służebności - 480 zł; 4)  o naruszenie posiadania - 320 zł;  5)  o wpis w księdze wieczystej lub złożenie dokumentu do zbioru dokumentów - 240 zł;  6)  o zniesienie współwłasności - stawkę obliczoną na podstawie § 2 od wartości udziału współwłaściciela zastępowanego przez radcę prawnego, a w przypadku zgodnego wniosku uczestników - 50% tej stawki;  7)  związanych z korzystaniem z rzeczy wspólnej lub z zarządem rzeczą wspólną - 480 zł; 8)  o usunięcie niezgodności między treścią wpisu w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym - 50% stawki obliczonej na podstawie § 2 od wartości prawa dotkniętego niezgodnością.  
 
 
 
§ 6
Stawki minimalne wynoszą za prowadzenie spraw z zakresu prawa spadkowego o: 1)  zabezpieczenie spadku, dokonanie spisu inwentarza, odrzucenie spadku, ogłoszenie testamentu i nakazanie jego złożenia, zarządu spadku nieobjętego i wyjawienie przedmiotów spadkowych - 120 zł; 2)  stwierdzenie nabycia spadku - 120 zł, a jeżeli przedmiotem postępowania jest również ważność testamentu - 720 zł; 3)  dział spadku - stawkę obliczoną na podstawie § 2 od wartości udziału spadkowego uczestnika zastępowanego przez radcę prawnego, a w razie działu na zgodny wniosek uczestników postępowania - 50% tej stawki.
§ 7 Stawki minimalne wynoszą za prowadzenie spraw o: 1) 7)  opróżnienie lokalu mieszkalnego - 240 zł;  2)  wydanie nieruchomości rolnej - 720 zł; 3)  wydanie innej nieruchomości i opróżnienie lokalu użytkowego - stawkę obliczoną na podstawie § 2 od wartości sześciomiesięcznego czynszu.
§ 8
1. Stawki minimalne wynoszą w sprawach: 1)  o uchylenie uchwały organu spółdzielni - 360 zł;  2) 8)  o ochronę dóbr osobistych i ochronę praw autorskich - 720 zł;  3)  z zakresu postępowania nieprocesowego w sprawie niewymienionej odrębnie - 240 zł;  4)  o uchylenie wyroku sądu polubownego - 2400 zł;  5)  z zakresu postępowania restrukturyzacyjnego lub upadłościowego - 3600 zł;  6)  o uznanie orzeczenia sądu zagranicznego - 480 zł;  7)  egzekucyjnych przy egzekucji z nieruchomości - 50% stawki obliczonej na podstawie § 2, a przy egzekucji innego rodzaju - 25% tej stawki; 8) 9)  ze skargi na czynności komornika - 80 zł;  9)  o wyjawienie majątku - 120 zł;  10)  rejestracji spółki - 2400 zł, a w przypadku rejestracji spółki, której umowa została zawarta przy wykorzystaniu wzorca umowy udostępnionego w systemie teleinformatycznym - 1200 zł; 11)  rejestracji spółdzielni - 2400 zł; 12)  innych rejestracji - 1200 zł; 13) 10)  zmiany w rejestrze - 720 zł, a w przypadku zmiany w rejestrze przy wykorzystaniu wzorca uchwały udostępnionego w systemie teleinformatycznym - 360 zł;  14)  o zaopatrzenie tytułu egzekucyjnego w klauzulę wykonalności - 120 zł;  15)  o zwolnienie spod zajęcia rzeczy i praw zabezpieczonych w postępowaniu karnym u osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa przeciwko mieniu - 120 zł;  16)  o zwrot korzyści uzyskanych kosztem Skarbu Państwa - 120 zł;  17)  o ustalenie autorstwa projektu wynalazczego - 960 zł;  18)  o ustalenie prawa do patentu, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji - 1200 zł;  19)  o naruszenie patentu, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji - 1680 zł;  20)  o stwierdzenie prawa korzystania z wynalazku, wzoru użytkowego lub wzoru przemysłowego albo prawa używania znaku towarowego lub oznaczenia geograficznego bądź utraty prawa używania oznaczenia geograficznego - 1440 zł;  21)  o przeniesienie patentu, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji - 1680 zł;  
22)  o uchylenie uchwały wspólników bądź akcjonariuszy i o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników bądź akcjonariuszy - 1080 zł;  23)  o wyłączenie wspólnika - 1080 zł;  24)  o rozwiązanie spółki kapitałowej - 1080 zł;  25)  o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu prowadzonym w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej - 300 zł;  26)  o odszkodowanie lub o zadośćuczynienie związane z warunkami wykonywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania - 240 zł;  27)  o ubezwłasnowolnienie - 480 zł;  28)  o uznanie za zmarłego lub stwierdzenie zgonu oraz rozstrzygnięcie co do aktów stanu cywilnego - 360 zł.  2. Stawki, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 2 i 19, nie obejmują opłat od roszczeń majątkowych dochodzonych łącznie.
§ 9  1. Stawki minimalne wynoszą w sprawach z zakresu prawa pracy o: 1) 11)  nawiązanie umowy o pracę, uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne, przywrócenie do pracy lub ustalenie sposobu ustania stosunku pracy - 180 zł;  2)  wynagrodzenie za pracę lub odszkodowanie inne niż wymienione w pkt 4 - 75% stawki obliczonej na podstawie § 2 od wartości wynagrodzenia lub odszkodowania będącego przedmiotem sprawy; 3)  inne roszczenia niemajątkowe - 120 zł; 4)  ustalenie wypadku przy pracy, jeżeli nie jest połączone z dochodzeniem odszkodowania lub renty - 240 zł; 5)  świadczenie odszkodowawcze należne z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej - 50% stawki obliczonej na podstawie § 2 od wartości odszkodowania będącego przedmiotem sprawy. 2.12)  Stawki minimalne wynoszą 180 zł w sprawach o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego.  
§ 10  1. Stawki minimalne wynoszą za prowadzenie sprawy w postępowaniu apelacyjnym: 1)  przed sądem okręgowym - 50% stawki minimalnej, a jeżeli w pierwszej instancji nie prowadził sprawy ten sam radca prawny - 75% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł; 2)  przed sądem apelacyjnym - 75% stawki minimalnej, a jeżeli w pierwszej instancji nie prowadził sprawy ten sam radca prawny - 100% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł. 2. Stawki minimalne wynoszą za prowadzenie spraw w postępowaniu zażaleniowym: 1)  przed sądem okręgowym - 25% stawki minimalnej, a jeżeli w pierwszej instancji nie prowadził sprawy ten sam radca prawny - 50% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł; 2)  przed sądem apelacyjnym lub przed Sądem Najwyższym - 50% stawki minimalnej, a jeżeli w poprzedniej instancji sprawy nie prowadził ten sam radca prawny - 75% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł.
 
3. Do ustalenia stawek minimalnych za prowadzenie spraw z zakresu prawa pracy przed sądem
apelacyjnym stosuje się § 9. 4. Stawki minimalne wynoszą w postępowaniu kasacyjnym: 1)  za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Sądem Najwyższym - 75% stawki minimalnej, a jeżeli w drugiej instancji nie prowadził sprawy ten sam radca prawny - 100% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł; 2)  za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% stawki minimalnej, a jeżeli nie prowadził sprawy w drugiej instancji ten sam radca prawny - 75% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł; 3)  za udział w rozprawie przed Sądem Najwyższym - 50% stawki minimalnej, a jeżeli nie prowadził sprawy w drugiej instancji ten sam radca prawny, nie sporządzał i nie wniósł skargi kasacyjnej - 75% stawki minimalnej, w obu w przypadkach nie mniej niż 240 zł. 5. Stawki minimalne w postępowaniu w sprawie stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia wynoszą: 1)  za sporządzenie i wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia oraz udział w rozprawie przed Sądem Najwyższym - 75% stawki minimalnej, a jeżeli ten sam radca prawny nie prowadził sprawy przed sądem, od którego prawomocnego orzeczenia wniesiono skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem - 100% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł; 2)  za sporządzenie i wniesienie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia oraz za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia - 50% stawki minimalnej, a jeżeli ten sam radca prawny nie prowadził sprawy przed sądem, od którego prawomocnego orzeczenia wniesiono skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem - 75% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł; 3)  za udział w rozprawie przed Sądem Najwyższym - 50% stawki minimalnej, a jeżeli ten sam radca prawny nie prowadził sprawy przed sądem, od którego prawomocnego orzeczenia wniesiono skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem, nie sporządzał i nie wniósł skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia - 75% stawki minimalnej, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł. 6. Stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym: 1) 13)  za sporządzenie i wniesienie skargi konstytucyjnej oraz za stawiennictwo na rozprawie - 960 zł;  2) 14)  za sporządzenie i wniesienie skargi konstytucyjnej oraz za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia tej skargi - 480 zł.  
Rozdział 3. Stawki minimalne w sprawach karnych i w sprawach o wykroczenia.
§ 11  1. Stawki minimalne wynoszą w sprawie objętej: 1)  dochodzeniem - 360 zł; 2)  śledztwem - 600 zł; 3)  czynnościami wyjaśniającymi w postępowaniu w sprawach o wykroczenia - 180 zł.
 
2. Stawki minimalne za obronę wynoszą:
1)  przed sądem rejonowym w postępowaniu szczególnym - 720 zł; 2)  przed sądem rejonowym w postępowaniu w sprawach o wykroczenia - 360 zł; 3)  przed sądem rejonowym w postępowaniu zwyczajnym lub przed wojskowym sądem garnizonowym - 840 zł; 4)  przed sądem okręgowym jako drugą instancją lub przed wojskowym sądem okręgowym jako drugą instancją - 840 zł; 5)  przed sądem okręgowym jako pierwszą instancją lub przed wojskowym sądem okręgowym jako pierwszą instancją oraz przed sądem apelacyjnym - 1200 zł; 6)  przed Sądem Najwyższym - 1200 zł. 3. Stawki minimalne wynoszą za sporządzenie i wniesienie kasacji w sprawie, w której w pierwszej instancji orzeczenie wydał: 1)  sąd rejonowy lub wojskowy sąd garnizonowy - 720 zł; 2)  sąd okręgowy lub wojskowy sąd okręgowy - 1200 zł. 4. Stawki minimalne wynoszą: 1)  za czynności w sprawie o wznowienie postępowania oraz w sprawie o podjęcie postępowania warunkowo umorzonego - 720 zł; 2)  za sporządzenie opinii o braku podstaw wniosku o wznowienie postępowania, za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia kasacji oraz braku podstaw do stwierdzenia nieważności orzeczenia w postępowaniu karnym - 720 zł; 3)  za sporządzenie środka odwoławczego w przypadku, gdy sporządzający nie występuje przed sądem - 720 zł. 5. Stawki minimalne wynoszą za obronę w sprawach o wydanie wyroku łącznego - 240 zł. 6. Stawki minimalne wynoszą za prowadzenie spraw o odszkodowanie za niesłuszne skazanie lub ukaranie, aresztowanie lub zatrzymanie, w tym spraw wynikających z przepisów o uznanie za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego - 240 zł. 7. Przepisy ust. 1-5 stosuje się odpowiednio do opłat za czynności w postępowaniu karnym i odpowiednio w postępowaniu w sprawach o wykroczenia pełnomocnika powoda cywilnego, pełnomocnika pokrzywdzonego, pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego lub oskarżyciela prywatnego.
§ 12  1. Stawki minimalne wynoszą za dokonanie określonej czynności procesowej w toku postępowania sądowego - 25% stawki minimalnej przewidzianej za obronę w sprawie, w której ta czynność ma być dokonana. 2. Stawki minimalne wynoszą za udział w posiedzeniu sądu dotyczącym przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania oraz rozpoznania zażalenia na zastosowanie lub przedłużenie tego środka zapobiegawczego - 50% stawki minimalnej. 3. Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do opłat za dokonanie określonej czynności procesowej w toku postępowania sądowego przez pełnomocnika powoda cywilnego, pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego lub oskarżyciela prywatnego.
 
4. W przypadkach określonych w ust. 1-3 suma opłat za obronę lub reprezentowanie jednej osoby
przez tego samego radcę prawnego nie może przekroczyć stawki minimalnej.
§ 13  Stawki minimalne wynoszą za obronę przed sądem w postępowaniu wykonawczym: 1)  w sprawie o odroczenie lub przerwę w wykonywaniu kary - 360 zł;  2)  w sprawie o wykonanie warunkowo zawieszonej kary - 360 zł;  3)  w sprawie o warunkowe przedterminowe zwolnienie lub odwołanie takiego zwolnienia - 240 zł;  4)  za czynności związane z wykonywaniem kary ograniczenia wolności oraz wykonywaniem środków zabezpieczających - 240 zł; 5)  za prowadzenie sprawy o zatarcie skazania lub ukarania - 240 zł; 6)  za prowadzenie sprawy o ułaskawienie - 480 zł; 7)  za pozostałe czynności w postępowaniu wykonawczym - 480 zł.
Rozdział 4. Stawki minimalne w innych sprawach.
§ 14  1. Stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi: 1)  w pierwszej instancji:   a)  w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna - stawkę obliczoną na podstawie § 2,   b)  za sporządzenie skargi i udział w rozprawie w sprawie skargi na decyzję lub postanowienie Urzędu Patentowego - 1200 zł,   c)  w innej sprawie - 480 zł;  2)  w drugiej instancji:   a)  za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - 75% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji nie prowadził sprawy ten sam radca prawny - 100% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł,   b)  za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej albo za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy ten sam radca prawny w drugiej instancji - 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł,   c)  za udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - 50% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli nie prowadził sprawy w drugiej instancji ten sam radca prawny, nie sporządził i nie wniósł kasacji - 75% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 240 zł,   d)  w postępowaniu zażaleniowym - 240 zł.  2. Stawki minimalne wynoszą w postępowaniu przed Sądem Okręgowym w Warszawie - sądem ochrony konkurencji i konsumentów w sprawach: 1) 15)  z zakresu ochrony konkurencji - 720 zł;  2)  o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolone - 120 zł;  3) 16)  z zakresu regulacji energetyki, telekomunikacji lub transportu kolejowego - 720 zł.  
 
 
3. Za prowadzenie sprawy w postępowaniu ze skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania
sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym oraz do przeprowadzenia i zakończenia bez nieuzasadnionej zwłoki sprawy egzekucyjnej lub innej sprawy dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego stawka minimalna wynosi 240 zł.
Rozdział 5. Wysokość opłat za czynności radców prawnych przed organami wymiaru sprawiedliwości.
§ 15  1. Opłaty stanowiące podstawę zasądzania kosztów zastępstwa prawnego ustala się z uwzględnieniem stawek minimalnych określonych w rozdziałach 2-4. 2. Opłatę w sprawach niewymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości równej stawce minimalnej. 3. Opłatę w sprawach wymagających przeprowadzenia rozprawy ustala się w wysokości przewyższającej stawkę minimalną, która nie może przekroczyć sześciokrotności tej stawki, ani wartości przedmiotu sprawy, jeśli uzasadnia to: 1)  niezbędny nakład pracy radcy prawnego, w szczególności poświęcony czas na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczba stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie, w tym czynności podjęte w celu polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu; 2)  wartość przedmiotu sprawy; 3)  wkład pracy radcy prawnego w przyczynienie się do wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, jak również do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia istotnych zagadnień prawnych budzących wątpliwości w orzecznictwie i doktrynie; 4)  rodzaj i zawiłość sprawy, w szczególności tryb i czas prowadzenia sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego lub biegłych sądowych, dowodu z zeznań świadków, dowodu z dokumentów, o znacznym stopniu skomplikowania i obszerności.
§ 16 Wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego może zawierać oświadczenie o wysokości kosztów obciążających stronę z tytułu wynagrodzenia radcy prawnego. W braku takiego oświadczenia, opłatę ustala się w wysokości odpowiadającej stawce minimalnej, chyba że okoliczności określone w § 15 ust. 3 przemawiają za innym jej ustaleniem.
§ 17  
W sprawach, o których mowa w § 11-13: 1)  w których rozprawa trwa dłużej niż jeden dzień, stawka minimalna ulega podwyższeniu za każdy następny dzień o 20%;  2)  za obronę lub reprezentowanie w tym samym postępowaniu kilku osób pobiera się opłatę od każdej z tych osób.
§ 18  1. W szczególnie uzasadnionych przypadkach, a zwłaszcza gdy przemawia za tym sytuacja materialna lub rodzinna klienta albo rodzaj sprawy, radca prawny może ustalić opłatę niższą niż stawka minimalna albo zrezygnować z opłaty w całości. 2. W przypadkach, o których mowa w ust. 1, sąd, na wniosek radcy prawnego, zasądza koszty
zastępstwa w wysokości ustalonej przez radcę prawnego.
§ 19  W razie zmiany w toku postępowania wartości stanowiącej podstawę obliczenia opłat, bierze się pod uwagę wartość zmienioną, poczynając od następnej instancji.
§ 20  Wysokość stawek minimalnych w sprawach nieokreślonych w rozporządzeniu ustala się, przyjmując za podstawę stawkę w sprawach o najbardziej zbliżonym rodzaju.
Rozdział 6. Przepisy przejściowe i końcowe.
§ 21  Do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji.
§ 22  Traci moc rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 r. poz. 490 oraz z 2015 r. poz. 617 i 1078).
§ 23  Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2016 r.
 
 
 1)   Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 2015 r. poz. 1064, 1224, 1255 i 1311.  4)   § 4 ust. 1 pkt 1 w brzmieniu rozporządzenia z dnia 3.10.2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1667), które wchodzi w życie 27.10.2016 r.  5)   § 4 ust. 1 pkt 2 w brzmieniu rozporządzenia z dnia 3.10.2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1667), które wchodzi w życie 27.10.2016 r.  6)   Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz.U. z 2015 r. poz. 1062, 1087, 1199 i 1274.  7)   § 7 pkt 1 w brzmieniu rozporządzenia z dnia 3.10.2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1667), które wchodzi w życie 27.10.2016 r.  8)   § 8 ust. 1 pkt 2 w brzmieniu rozporządzenia z dnia 3.10.2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1667), które wchodzi w życie 27.10.2016 r.  9)   § 8 ust. 1 pkt 8 w brzmieniu rozporządzenia z dnia 3.10.2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1667), które wchodzi w życie 27.10.2016 r.  10)   § 8 ust. 1 pkt 13 w brzmieniu rozporządzenia z dnia 3.10.2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1667), które wchodzi w życie 27.10.2016 r.  11)   § 9 ust. 1 pkt 1 w brzmieniu rozporządzenia z dnia 3.10.2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1667), które wchodzi w życie 27.10.2016 r.  12)   § 9 ust. 2 w brzmieniu rozporządzenia z dnia 3.10.2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1667), które wchodzi w życie 27.10.2016 r.  13)   § 10 ust. 6 pkt 1 w brzmieniu rozporządzenia z dnia 3.10.2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1667), które wchodzi w życie 27.10.2016 r.  14)   § 10 ust. 6 pkt 2 w brzmieniu rozporządzenia z dnia 3.10.2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1667), które wchodzi w życie 27.10.2016 r.  15)   § 14 ust. 2 pkt 1 w brzmieniu rozporządzenia z dnia 3.10.2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1667), które wchodzi w życie 27.10.2016 r.  16)   § 14 ust. 2 pkt 3 w brzmieniu rozporządzenia z dnia 3.10.2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 1667), które wchodzi w życie 27.10.2016 r.